Karmelitańska spiritualność należy do Kościoła (1/7)

Charyzmat Karmelu jest rzeczywistością, która ma tyle przejawów, ile jest członków Karmelu

Dokument posynodalny Vita consecrata podkreśla, że zakonnicy są integralną częścią Kościoła i Boży lud oczekuje od nich różnych form świadectwa ewangelicznej radykalności i bezgraniczności (1). Życie zakonne jest jednak przede wszystkim darem dla Kościoła, darem, który odsłania istotę świętości i misji Kościoła.

Obecnie następuje wysokie docenienie tego wymiaru życia zakonnego, odnoszącego się do życia całego Kościoła. Słusznie, ponieważ rodziny zakonne starają się przede wszystkim być tym, czego od nich oczekuje Kościół. I odwrotnie, Kościół ma prawo oczekiwać, że w rodzinach zakonnych znajdzie owo radykalne oddanie (Bogu i służbie Jego ludowi), dla którego przede wszystkim zostały one potwierdzone przez jej władze. Zakonnicy są świadomi, że Boży lud od nich oczekuje przede wszystkim właśnie tego świadectwa o radykalności ewangelii.

Ten czynnik ma wyraźny wpływ na duchowość wszystkich rodzin zakonnych. Często oznacza mniejsze skoncentrowanie na tych aspektach, które w przeszłości uznawano za typowe dla danej rodziny zakonnej, a większy nacisk na eklezjalny wymiar ich duchowości. Weźmy jeden przykład – maryjna cześć w rodzinie karmelitańskiej. Dziś mniej akcentuje się szkaplerz i więcej biblijne, liturgiczne i eklezjalne wymiary maryjnej czci, które są więcej lub mniej wspólne dla wszystkich katolików.

To tchnienie Ducha, przekształcające życie zakonne, nie oznacza jednak braku zrozumienia dla różnorodności i wielości rodzin zakonnych. Nie umniejszając specyficznej misji każdej rodziny zakonnej, drugi sobór watykański przeciwnie, zdecydowanie podkreśla zalety różnych zakonów. "Dla dobra Kościoła dobrze jest, aby wspólnoty miały swój szczególny charakter i zadanie. Dlatego należy wiernie rozumieć i zachowywać zarówno ducha założycieli i ich zamysły, jak i zdrowe tradycje; wszystko to wchodzi w skład rodzinnego dziedzictwa każdej wspólnoty" (2). Vita consecrata idzie tak daleko, że twierdzi: życie zakonne nie może w Kościele brakować, lecz jest raczej podstawowym elementem, który wyznacza i wyraża własną istotę Kościoła jako przedłużenie Chrystusa i misji Chrystusa (3). Święty ojciec z wdzięcznością przypomina, że Boży Duch w historii pobudził obfitość historycznych form życia zakonnego. "Są jak drzewo z wieloma gałęziami, mające swoje korzenie w ewangelii i w każdym czasie przynoszące Kościołowi obfity owoc" (4). Podkreśla w Kościele nieustanną obecność ogromnej liczby świętych mężczyzn i kobiet, założycieli, którzy zdecydowali się naśladować Chrystusa w radykalności zobowiązania do życia zakonnego. Dzięki różnorodnej służbie zakonników i zakonnic życie konsekrowane odsłania jedność przykazania miłości w nierozerwalnym połączeniu miłości do Boga i miłości do bliźniego (5).

Duch rodziny, który charakteryzuje życie zakonne, jest również tym, co odróżnia rodziny zakonne od siebie nawzajem. Środki świętości są dla wszystkich takie same, ale to, jak są konkretnie przeżywane, jak są akcentowane i ich wzajemny związek umożliwiają niesamowitą różnorodność, która ubogaca Kościół. Dziedzictwo wspólnot zakonnych i ich konkretna dziedzina działalności nadają im charakterystyczną duchowość.

Wymienienie niektórych wartości chrześcijańskich, które Karmel stara się w szczególności intensywnie i w pełni żyć, nie ma na celu izolowania tych wartości, ale raczej poznanie w nich poszczególnych elementów jednego całościowego ducha rodziny. Charyzmat Karmelu jest rzeczywistością, która ma tyle przejawów, ile jest członków Karmelu. Oprócz podstawowych elementów, które każdy karmelitański członek dzieli, istnieje jeszcze szeroka gama form życia, w które wcielają się zasady karmelitańskie: od klauzurowych kontemplacyjnych mniszek po laików przynależących do Karmelu, w tym tercjarzy, którzy dziś wykazują zaskakujący rozwój; od braci (tzw. pierwszego zakonu) po siostry aktywnych zgromadzeń, które przyjęły dar wnoszenia miłosiernej miłości Chrystusa we wszystkie ludzkie potrzeby.

Jakże Karmel nie byłby wdzięczny, że dał Kościołowi dwóch mistrzów życia duchowego – doktorów Kościoła: świętą Terese od Jezusa i Jana od Krzyża? A jak nie może być wdzięczny za potężne fale głosów z całego współczesnego katolickiego świata domagających się ogłoszenia św. Teresy z Lisieux nauczycielką Kościoła, tj. oficjalnie uznaną nauczycielką duchowości Kościoła? (6) A ponadto został obdarzony takimi prostymi duszami, jak "mała Arabka" błogosławiona Miriam Baouardy (pierwsza Palestynka, która została błogosławioną od pierwszych stuleci istnienia Kościoła), oraz święta Teresa Małgorzata Redi, która po prostu została zalana mistycznym odkryciem faktu, że "Bóg jest miłością". Karmel był błogosławiony takimi intelektualnymi gigantami, jak błogosławiona Edith Stein, takimi niezmordowanymi pracownikami, jak Titus Brandsma, takimi skrytymi a zarazem wymownymi i skoncentrowanymi na ewangelii duszami, jak błogosławiona Elżbieta od Trójcy, takimi zwykłymi braćmi i pasterzami dusz, jak święty Rafał Kalinowski. Jednakże to bogactwo i różnorodność poszczególnych form charyzmatu karmelitańskiego tworzy podstawowy wspólny duch, który łączy je w jedną rodzinę zakonną.

Aspekty chrześcijańskiej duchowości, które są charakterystyczne dla Karmelu, mogą być różnorodnie wymieniane i formułowane. Z ryzykiem, że będę nieco upraszczał, chciałbym je podzielić na cztery kategorie:

a) miłująca kontemplacyjna doświadczenie Boga;
b) doświadczenie pustyni;
c) uobecnianie miłości Chrystusa do Jego matki Marii;
d) służba wśród ludu.

(1) Vita consecrata, art. 3;
(2) Perfectae caritatis, art. 2;
(3) Vita consecrata, art. 29;
(4) Vita consecrata, art. 5;
(5) Vita consecrata, art. 5;
(6) Wykład ten miał miejsce 2 maja 1997 w Pradze; 19 października tego samego roku papież Jan Paweł II rzeczywiście ogłosił Teresę z Lisieux nauczycielką Kościoła.

Przyjęto z książki: Karmel w czeskim Kościele
Autor: Redemptus Valábek, OCarm.
Wydane przez: KNA